Chương 57: Cuộc đối đầu cuối cùng
Hai ngày sau, cơn bão đúng hẹn ập đến.
Ban đầu chỉ là một bài dài đăng trên diễn đàn chống gian lận học thuật nổi tiếng, tiêu đề bình tĩnh mà chí mạng: “Giáo sư tâm lý học nổi tiếng Tần Mặc bị nghi ngờ giả mạo dữ liệu dài hạn và vi phạm đạo đức, năm nghiên cứu sinh thạc sĩ, tiến sĩ đang theo học liên danh tố cáo”. Bài viết logic chặt chẽ, chuỗi chứng cứ rõ ràng, kèm theo một số hình ảnh đối chiếu dữ liệu thí nghiệm trước và sau, cùng những nút giao dịch đáng ngờ từ nước ngoài trong dòng tiền qua lại.
Quả bom nước sâu này đã nổ tung ầm ầm trên mặt hồ giới học thuật vốn đang yên ả.
Đợt lên men đầu tiên: Sự siết chặt tinh vi của dư luận.
Vài blogger khoa học lớn có hàng triệu người theo dõi nhanh chóng vào cuộc, dùng ngôn ngữ bình dân để giải thích ảnh hưởng hủy diệt của “sửa đổi dữ liệu” đối với nghiên cứu tâm lý học, cũng như tác hại xã hội mà “thí nghiệm nhân tính không được giám sát” có thể gây ra. Chủ đề #Cái giá vô hình của gian lận học thuật# xông lên hot search.
Các tài khoản tự truyền thông mảng tài chính thì đào sâu khoản “tiền từ nước ngoài” kia, liên hệ nó với một số cơ quan nghiên cứu hải ngoại có tiếng xấu, ám chỉ nghiên cứu của ông ta có thể phục vụ cho “mục đích đặc biệt”. #Cảnh giác với sự thâm nhập nhân danh khoa học# trở thành điểm bùng nổ thứ hai.
Những học giả từng hợp tác với Tần Mặc nhưng vì bất đồng quan điểm mà rời đi bắt đầu lên tiếng nặc danh, kể lại chuyện cũ về “sự kiểm soát cố chấp đối với dữ liệu” và “coi sinh viên như công cụ” của ông ta. Những mảnh chứng cứ rời rạc này ghép lại thành hình ảnh một bạo chúa học thuật hoàn chỉnh hơn, và cũng đáng ghét hơn.
Đòn nặng thứ hai: Hồi âm lạnh lẽo của thể chế.
Trường đại học hàng đầu nơi Tần Mặc công tác phản ứng rất nhanh. Trong vòng bốn giờ sau khi dư luận bùng nổ, trang web chính thức đã gỡ tên Tần Mặc khỏi danh sách “giảng viên hướng dẫn tiến sĩ” cùng toàn bộ giới thiệu về ông ta. Ảnh nhận giải của ông ta trên bảng tuyên truyền trong trường cũng bị gỡ xuống trong đêm.
Các tạp chí học thuật hợp tác với ông ta đồng loạt ra tuyên bố, thông báo “tạm thời gỡ xuống toàn bộ bài báo đã công bố của Giáo sư Tần Mặc, và khởi động quy trình thẩm định độc lập”. Bìa của các tạp chí hàng đầu như “Tiền tuyến Tâm lý học”, “Khoa học Hành vi” dường như đang trải qua một cuộc dọn dẹp không tiếng động.
Ngày thứ ba, tổ điều tra liên hợp của Ủy ban Kỷ luật nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục cấp trên chính thức vào cuộc. Những nhân viên mặc vest tối màu với vẻ mặt nghiêm túc ra vào tòa nhà khoa Tâm lý học, cả tầng phòng thí nghiệm bị tạm thời phong tỏa. Sinh viên thì thầm bàn tán trong hành lang, không khí tràn ngập thứ cảm xúc pha trộn giữa chấn động, hưng phấn và bất an.
Còn bản thân Tần Mặc, đến đây thì hoàn toàn im lặng. Nghe nói ngày tổ điều tra vào cuộc, có người thấy ông ta ngồi một mình trong văn phòng, ngẩn người nhìn tấm bằng khen “Giảng viên xuất sắc của năm” treo trên tường. Mãi đến khi nhân viên gõ cửa, ông ta mới như bừng tỉnh khỏi giấc mộng mà đứng dậy, chỉnh lại cà vạt, rồi vĩnh viễn bước ra khỏi cánh cửa đó.
Điện thoại của ông ta không ai nghe máy, cửa văn phòng khóa chặt, như thể chỉ sau một đêm đã bốc hơi khỏi tòa cung điện học thuật mà ông ta đã gây dựng suốt mấy chục năm. Chỉ còn tấm ảnh cũ từng được lan truyền rộng rãi trên mạng, ghi lại khoảnh khắc ông ta đầy khí phách tại lễ trao giải, đặt cạnh những từ ngữ lạnh lẽo như “bị nghi ngờ”, “điều tra”, “gỡ xuống” của hiện tại, tạo thành một lát cắt thời đại đầy châm biếm.
Còn năm sinh viên ở tâm bão thì lại rẽ sang những ngã rẽ khác nhau.
Dư luận không hề trách móc họ quá nhiều. Trong câu chuyện của truyền thông, họ là “những sinh viên dũng cảm thoát khỏi sự thao túng học thuật của người hướng dẫn, bảo vệ sự trong sạch của nghiên cứu”, là “những người lý tưởng lấy chính tiền đồ của mình ra đặt cược, để loại bỏ con sâu mọt cho giới học thuật”. Cảm xúc phổ biến là đồng cảm và khâm phục.
Nhà trường với hiệu suất đáng kinh ngạc đã phân lại người hướng dẫn mới cho họ, đều là những học giả đức cao vọng trọng, tác phong nghiêm cẩn. Lý Duy Chu chọn ở lại con đường học thuật, chuyển vào nhóm đề tài mới, tiếp tục nghiên cứu đang dang dở của họ. Diệp Manh sau khi trải qua tất cả thì quyết định chuyển sang lĩnh vực tâm lý học ứng dụng.
Còn Lâm Kiến Lộc, cô chịu sóng gió ít nhất, cũng đã có vài hướng đi không tệ, nhưng vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng.
Cuối cùng có một ngày, Lâm Kiến Lộc nhận được lời mời cuối cùng của Hồ Vị Hi.
Cuộc đối đầu cuối cùng được chọn ở quán cà phê thuộc khu bay quốc tế của sân bay.
Hồ Vị Hi đến trước, ngồi ở vị trí cũ cạnh cửa sổ, dáng người thẳng tắp như một bức tượng đã đông cứng. Khi Lâm Kiến Lộc ngồi xuống, cô ta không hề hàn huyên, đi thẳng vào vấn đề, giọng nói bình thản như đang thông báo một lịch trình đã định sẵn: “Tôi sắp rời đi. Đây có lẽ là lần cuối cùng chúng ta gặp nhau.”
Lâm Kiến Lộc không hề bất ngờ, đầu ngón tay khẽ lướt qua mặt bàn hơi lạnh, không tiếp lời, chỉ lặng lẽ nhìn đôi mắt sau cặp kính gọng vàng của Hồ Vị Hi, đôi mắt từ đầu đến cuối vẫn không gợn sóng.
“Quả thật tôi không ngờ, cô lại có thể tìm ra mối liên hệ từ chữ ‘Angelica’ trên cánh tay tôi.” Hồ Vị Hi bỗng cười khẽ, trong giọng nói mang theo một tia thích thú khó nhận ra, “Nhưng cô đừng tưởng mình đã thắng.”
Lâm Kiến Lộc lắc đầu, giọng nhẹ nhưng kiên định: “Thí nghiệm này, từ đầu đã không có người chiến thắng.” Cô ngẩng mắt nhìn thẳng đối phương, “Dự án Thí nghiệm thể số 7 này, cô định kết thúc thế nào?”
“Đã đến nước này rồi, còn có thể thế nào nữa?” Hồ Vị Hi xòe tay, đáy mắt thoáng qua một tia hứng thú chân thật, “Nhưng không thể không nói, đây là thí nghiệm khiến tôi hứng thú nhất. Từ hiến tế đến quên lãng là Bạch Lộ, từ cứu rỗi đến kiểm soát là Tô Đường, từ quan sát đến đồng mưu là cô, còn có Cố Thần đeo mặt nạ, từ chìm đắm đến tỉnh táo là Thẩm Uyên. Mỗi biến số đều khiến tôi mê mẩn. Tiếc là, kết quả cuối cùng không phải thứ tôi muốn.”
Cô ta hơi nghiêng người về phía trước, sự thưởng thức đã giấu kín từ lâu, gần như sắc bén, cuối cùng cũng lộ ra không chút giữ lại:
“Lâm Kiến Lộc, cô là người quan sát giống tôi nhất mà tôi từng gặp. Lý trí, nhạy bén, có thể nhìn thấu những nếp gấp tinh vi nhất trong lòng người, thậm chí còn biết mềm lòng, biết vi phạm quy tắc. Điều này rất hiếm có. Cô suýt nữa đã thành công rồi, thành công trong việc đóng vai ‘người thấu hiểu’, đến mức quên mất mục đích ban đầu của mình. Điều duy nhất cô còn thiếu, là chút tàn nhẫn cuối cùng để xé toạc hoàn toàn lớp ngụy trang. Nhưng,” cô ta ngả lưng vào ghế, khóe môi cong lên, “cô vẫn là người duy nhất tôi cho rằng xứng đáng làm đối thủ của tôi.”
“Không.” Lâm Kiến Lộc dứt khoát lắc đầu, giọng không lớn, nhưng từng chữ đều đanh thép, “Chúng ta không giống nhau, và cũng sẽ mãi mãi không giống nhau.”
Cô đón lấy ánh mắt của Hồ Vị Hi, vạch rõ ranh giới:
“Cô là sự phá hoại. Cô xây dựng vương quốc của mình trên đống đổ nát của hệ thống, hút lấy khoái cảm kiểm soát từ sự sụp đổ của người khác. ‘Thành công’ của cô, là biến chính mình thành con quái vật từng nuốt chửng cô.”
“Còn tôi,” Lâm Kiến Lộc dừng lại một lát, trong lòng có một sức mạnh đang chậm rãi dâng lên, “tôi có thể đã từng hoang mang, thậm chí suýt nữa đã lạc lối. Nhưng cuối cùng tôi chọn thấu hiểu, chọn ghi chép, chọn cố gắng trong kẽ hở của những quy tắc lạnh lẽo, vớt lên một chút nhân tính chân thật, dù sự chân thật đó đầy rẫy vết nứt. Tôi hút lấy sức mạnh từ chính quá trình này, chứ không phải từ kết quả hủy diệt để thỏa mãn. Cô xây dựng một chiếc đĩa quan sát lớn hơn, còn tôi, muốn thử bước ra khỏi mê cung này.”
Hồ Vị Hi lặng lẽ lắng nghe, vẻ thưởng thức trên mặt dần nhạt đi, trở lại vẻ bình tĩnh thường thấy. Cô ta không phản bác, cũng không tán thành, chỉ lấy từ chiếc túi xách mang theo người ra một phong bì trắng tinh không có bất kỳ dấu hiệu nào, nhẹ nhàng đẩy đến trước mặt Lâm Kiến Lộc:
“Đây là bản ‘báo cáo quan sát’ cuối cùng tôi có thể cho cô.” Giọng cô ta xa cách, “Một lá thư giới thiệu. Cơ quan nghiên cứu hải ngoại hàng đầu, hướng nghiên cứu cô sẽ thấy hứng thú. Cái ao này đối với cô mà nói, đã quá nhỏ rồi.”
Ánh mắt của Lâm Kiến Lộc rơi xuống lá thư đó, không hề động đậy.
“Trời đất của cô, nên rộng lớn hơn.” Hồ Vị Hi nói xong, cầm lấy túi xách, dứt khoát đứng dậy. Nhưng cô ta không rời đi ngay, ánh mắt dừng lại trên chuỗi hạt đàn hương ở cổ tay mình, khựng lại vài giây, như thể đang tiến hành lần kiểm tra cuối cùng.
Sau đó, cô ta làm một động tác ngoài dự đoán.
Cô ta chậm rãi tháo chuỗi hạt đó khỏi cổ tay. Những hạt đàn hương va vào nhau, phát ra tiếng khẽ trầm mà tròn đầy, như một nghi thức bí mật nào đó. Dòng chữ khắc màu đỏ nhạt kia, trong khoảnh khắc mất đi lớp che phủ, thoáng lộ ra dưới ánh đèn vàng mờ của quán cà phê, nhợt nhạt, rõ ràng, như một dấu chấm vĩnh hằng.
Cô ta không đặt chuỗi hạt lên trên thư giới thiệu, mà nhẹ nhàng đặt vào khoảng trống trên bàn trước mặt Lâm Kiến Lộc, đặt song song với lá thư đó, nhưng rạch ròi phân minh.
“Cái này, cũng để lại cho cô.” Giọng Hồ Vị Hi vẫn bình thản, nhưng so với vừa rồi đã thêm một tia khó nhận ra, gần như là ý vị của sự “giao phó”.
Ánh mắt Lâm Kiến Lộc dời từ vết sẹo sang chuỗi hạt, rồi lại dời lên mặt Hồ Vị Hi. Cô không hỏi “tại sao”, bởi vì đáp án đã lan tỏa trong không khí, đây là một thách thức, một kỷ niệm, một câu hỏi chưa hoàn thành.
“Tôi không cần đồ kỷ niệm.” Lâm Kiến Lộc trần thuật sự thật.
“Đây không phải đồ kỷ niệm.” Hồ Vị Hi hơi cong khóe miệng, đó là biểu cảm đầu tiên trong hôm nay của cô ta, có lẽ cũng là cuối cùng, gần với “chân thật”, “Đây là một hệ tham chiếu. Khi sau này cô ở trong trời đất rộng lớn hơn, cảm thấy hoang mang, hoặc, cảm thấy mình quá đúng, hãy nhìn nó. Nó sẽ nhắc nhở cô, thước đo của nhân tính có thể lạnh lẽo đến mức nào, và cái giá của sự tỉnh táo, lại là gì.”
Cô ta không nói thêm nữa, xoay người rời đi. Lần này, cổ tay cô ta không còn bất kỳ che đậy nào, chữ cái đó lặng lẽ khắc ở đó, theo bước chân vững vàng của cô ta, dần biến mất ở cuối lối đi kiểm tra an ninh.
Lâm Kiến Lộc ngồi một mình.
Ánh mắt cô rơi xuống mặt bàn: bên trái, là phong bì trắng tinh đựng “tương lai”; bên phải, là chuỗi hạt màu sẫm ngưng kết “quá khứ”.
Một cái là chỉ dẫn, một cái là dấu ấn. Một cái nhẹ như lông vũ, một cái nặng như gông cùm.
Cô đưa tay ra.
Đầu ngón tay lướt qua lá thư giới thiệu, lơ lửng trên chuỗi hạt đàn hương. Ánh sáng ấm nhuận dường như đang thì thầm không tiếng động, kể về vô số lần quan sát lạnh lẽo, những lần cắt xẻ lý trí, cùng khoảnh khắc quyết định, vung dao về phía chính mình đó.
Ngón tay cô hạ xuống.
Không đeo lên.
Mà là nhặt lên, rồi bỏ vào túi trong của áo khoác. Sát gần tim, nhưng ẩn vào vô hình.
Cô đứng dậy, rời đi.
Cô nhớ đến nỗi đau khi Tô Đường rời đi lần cuối, nhớ đến sự do dự trong khoảnh khắc trước khi Uyên Ương Nãi Đống “không có được thì hủy đi”, nhớ đến thứ thoáng qua trong đáy mắt Hồ Vị Hi khi tháo chuỗi hạt đàn hương xuống, thứ gì đó gần như là “giao phó”.
Nếu dục vọng kiểm soát của Tô Đường ít đi một chút, nếu dục vọng chiếm hữu của Uyên Ương Nãi Đống bộc lộ muộn hơn một chút, nếu trái tim thí nghiệm của Bất Vấn Quy Kỳ dịu dàng hơn một chút, thì tình yêu của họ, và tình yêu thật sự, khác nhau ở đâu?
Cô không biết đáp án.
Nhưng cô biết, chính câu hỏi này, là di sản nặng nề nhất mà thí nghiệm này để lại cho cô.
Ánh nắng ngoài sân bay ào ạt ập đến, tiếng người huyên náo. Cô hòa vào dòng người, bước chân vững vàng. Chuỗi hạt trong túi áo khoác theo động tác của cô, xuyên qua lớp vải, truyền đến cảm giác khẽ khàng mà chắc chắn, không còn là lời tra hỏi của gông cùm, mà là một quả cân đã được hiệu chuẩn, về trọng lượng.
Nó sẽ không trở thành gông cùm của cô.
Nó đã trở thành một phần nhận thức của cô, về độ sâu của vực thẳm, về cái giá của ánh sáng, về một mẫu vật phức tạp mang tên Hồ Vị Hi, cuối cùng đã được phân loại, phân tích và an trí như thế nào.
Còn con đường phía trước của cô, rộng rãi, chân thật, và hoàn toàn thuộc về chính cô.
Lâm Kiến Lộc cuối cùng đã đưa ra lựa chọn. Dưới sự giới thiệu của Trần Kính, cô tiếp xúc với một dự án phúc lợi cấp quốc gia mang tên “Kế hoạch Thanh Hòa”. Đây là một mạng lưới cung cấp hỗ trợ tâm lý miễn phí, lâu dài cho những người bị ảnh hưởng sau các sự kiện công cộng trọng đại (như thảm họa, tai nạn).
Người phụ trách dự án sau khi xem qua tài liệu lý lịch của cô và lá thư tố cáo từng gây chấn động một thời, đã im lặng rất lâu, rồi hỏi:
“Cô đã trải qua bóng tối, cũng đã nhìn chằm chằm vào vực thẳm. Bây giờ, cô muốn dùng ‘kinh nghiệm’ này để làm gì?”
Câu trả lời của Lâm Kiến Lộc rất đơn giản:
“Tôi muốn dùng nó để đỡ lấy những người sắp rơi xuống, dù một lần chỉ có thể đỡ được một người.”
Cô không nhắc đến bất kỳ từ ngữ nào như “quan sát”, “thí nghiệm” hay “hệ thống”.
Một tuần sau, cô với thân phận “chuyên viên hỗ trợ tâm lý” đã vượt qua vòng xét duyệt. Công việc của cô là ngồi trước máy tính và điện thoại, lắng nghe sự sụp đổ, sợ hãi và tuyệt vọng của những người xa lạ, rồi vận dụng toàn bộ khả năng thấu hiểu và kiến thức chuyên môn của mình, lần này, không phải để ghi chép dữ liệu, mà là để trao đi một tia thấu hiểu và chống đỡ yếu ớt nhưng chân thật tồn tại.
Lần đầu tiên đeo tai nghe, kết nối vào hệ thống hỗ trợ, cô nghe thấy đầu dây bên kia truyền đến tiếng khóc nén lại, đứt quãng.
Cô nhẹ nhàng hít một hơi, rồi dùng giọng nói bình ổn và dịu dàng nhất có thể để nói:
“Xin chào, tôi là chuyên viên hỗ trợ của Kế hoạch Thanh Hòa. Tôi đang ở đây. Bạn có thể từ từ nói.”
Ngoài cửa sổ, ánh đèn neon của thành phố vẫn chảy như mạch máu, vô số phòng livestream vẫn nhấp nháy ánh sáng hư ảo mà mê hoặc. Hương khói trên tế đàn mạng, chưa từng tắt.
Nhưng lần này, trên màn hình trước mặt Lâm Kiến Lộc, không có hiệu ứng quà tặng, không có thanh máu dữ liệu, chỉ có từng dòng chậm rãi hiện lên, là nỗi đau và sự giằng xé đến từ thế giới chân thật.
Còn cô, cuối cùng đã bước xuống khỏi ghế quan sát lạnh lẽo, ngồi vào phía ấm áp, thuộc về “con người” này.
Còn chàng thanh niên từng dùng vệt nước viết xuống tên thật trên bàn cà phê, giờ phút này đang ở trong một phòng livestream nào đó, mỉm cười với ống kính. Không ai biết liệu anh có thật sự có thể “làm lại chính mình” hay không, nhưng ít nhất, anh vẫn còn đang nhảy.
Không ai thật sự rời đi, cũng không ai thật sự ở lại. Người bị đào thải thì bị đào thải, người mới đến đang giãy giụa, người cũ đổi chiến trường tiếp tục diễn kịch bản tương tự.
Còn Lâm Kiến Lộc cuối cùng đã hiểu, những gì cô ghi lại chưa bao giờ là câu chuyện của một người nào đó.
Là vô số người trong cùng một hệ thống, lặp đi lặp lại diễn lên thứ tình yêu và hận thù tương tự. Là chiếc dạ dày không bao giờ thỏa mãn của tư bản, là khe rãnh dục vọng vĩnh viễn lấp không đầy, là từng sinh mệnh trẻ tuổi bị đẩy lên tế đàn, rồi lại bị đào thải. Là những món quà được tặng trong đêm khuya, những dòng “cố lên” gõ trên màn hình công khai, niềm tin được giao phó trong tin nhắn riêng, chúng đều đã từng chân thật tồn tại, và cuối cùng cũng sẽ bị dòng dữ liệu mới nhấn chìm.
Nhưng cô vẫn chọn ghi lại.
Không phải để phán xét, không phải để cứu rỗi. Chỉ vì cô đã từng nhìn thấy. Nhìn thấy những biểu cảm chân thật mà những người đó lộ ra dưới sự nghiền ép của hệ thống. Khoảnh khắc Thẩm Uyên vén áo lên, trong mắt thoáng qua sự chết chóc. Nước mắt Cố Thần vội vàng giấu vào bóng tối sau khi bị đảo ngược tình thế. Tiếng “Cảm ơn mọi người đã không bỏ rơi tôi” nghẹn ngào không thành tiếng của Lục Tinh Nhiên trong đoạn voice đêm khuya. Bạch Lộ sau phẫu thuật tỉnh lại, quên hết tất cả nhưng vẫn ngâm nga bài hát đó. Vài giây dừng lại của Tô Đường khi xóa toàn bộ lịch sử trò chuyện lần cuối.
Còn có dòng chữ khắc vĩnh viễn trên cánh tay Hồ Vị Hi. Đó là dấu ấn cô ta tự khắc cho chính mình, cũng là lời nói thật duy nhất cô ta để lại cho thế giới.
Lâm Kiến Lộc đã ghi lại tất cả chúng.
Không phải để chứng minh điều gì. Chỉ vì, nếu không có ai ghi lại, những dấu vết từng giãy giụa đó, sẽ thật sự theo việc phòng livestream đóng lại, mà cùng biến mất.
Hệ thống vẫn đang vận hành, hương khói trên tế đàn chưa từng tắt.
Nhưng ít nhất, đã từng có một người nghiêm túc, trọn vẹn, không mang theo phán xét, nhìn thấy tất cả những điều này.
Còn những sinh mệnh đã từng được nhìn thấy đó, dù cuối cùng có chìm vào vực thẳm, cũng sẽ trong khoảnh khắc trước khi chìm xuống, biết rằng mình đã từng thật sự tồn tại.
Dù chỉ là, trong cuốn sổ ghi chép của một chuyên gia phác họa chân dung tâm lý.
(Toàn văn hoàn)