Chương 41: Bà Lão Bên Cửa Sổ Là Trần Minh
Trong phòng học của trường tiểu học trong thôn, chen chúc đông nghịt người. Những thôn dân trước đó trông như khôi lỗi, dường như đều đã đổi thần thái, trở nên đặc biệt bình thường. Họ co rúm ở góc tường, hoặc ngồi thẳng xuống đất, sắc mặt vàng như sáp, ánh mắt lảng tránh, miệng không ngừng lẩm bẩm, ồn ào náo loạn đều đang kêu oan.
Còn những bà lão hung hãn lúc này trông đều đặc biệt yếu ớt, có người dựa vào tường, có người ôm lấy ngực, xoa thái dương rên rỉ khẽ khẽ, lũ trẻ thì thi nhau khóc lóc ầm ĩ không ngừng. Nhất thời, trong phòng học đâu đâu cũng là những âm thanh khác nhau. “Oan quá”, “về nhà”, “bà ơi”, “đói” cùng những lời than phiền thiếu kiên nhẫn và kêu oan, lẫn với mệnh lệnh của cảnh sát nâng cao giọng để duy trì trật tự, hòa thành một mớ hỗn độn, ồn ào đến mức khiến người ta phiền lòng rối trí.
Hà Sở trưởng tạm thời trưng dụng văn phòng của giáo viên trong trường làm phòng thẩm vấn, Lý An và Phương Lạc Nhất với tư cách là thành viên tổ điều tra, đều ở trong đó để hỏi cung. Tôi và Lục Trầm, một người là nghi phạm của vụ án, một người là người thân của người đã chết, về tình về lý đều cần tránh hiềm nghi, bị mời ra hành lang ngoài cửa chờ đợi.
Ngoài sân đập tối tăm, trên bức tường đất vàng của phòng học dán khẩu hiệu “Học tập tốt, làm người tốt” đã phai màu, giấy đỏ sớm đã bạc thành trắng hồng, chữ “người” ở phía sau bong tróc rất nặng, chỉ còn lại một chấm mờ nhạt, lộ ra vẻ dở dang chưa viết xong.
Cảnh sát Trần cũng đi theo ra ngoài, anh không vào tham gia thẩm vấn, mà lưng dựa vào bức tường đất, hai tay khoanh trước ngực, lông mày nhíu chặt, ánh mắt sắc bén quét qua những bà lão trong phòng học đang ngồi hoặc nằm, thần thái mỗi người một khác. Tầm mắt của anh di chuyển rất chậm, cuối cùng dừng lại thật lâu trên một bà lão gần cửa sổ, một mình co rúm lại, không ngừng xoa đầu gối.
Anh nhìn bà ấy, nhìn rất lâu, ngón trỏ tay phải vô thức gõ nhẹ lên cánh tay trái, dường như đang phác họa đường nét trong không khí. Lại qua một lúc, anh thậm chí còn giơ tay lên, ngón cái và ngón trỏ mở ra, cách không đối chiếu với khuôn mặt của bà lão ấy, ướm thử khoảng cách và góc độ.
Chúng tôi dựa vào bức tường bên cạnh, tôi để ý thấy cử động kỳ lạ này của anh, nhịn không được quan sát anh rất lâu, không biết anh đang đối chiếu cái gì.
Qua một lúc, cảnh sát Trần dường như đã hoàn thành việc đối chiếu thầm lặng. Anh buông tay xuống, nhìn về phía chúng tôi, vừa khéo chạm phải ánh mắt của tôi. Anh không nói gì, chỉ đi về phía Lục Trầm, giọng ép xuống rất thấp, trong ngữ khí mang theo một thứ hoang mang nghề nghiệp và hưng phấn: “Cảnh sát Lục, anh có quen bà cụ cứ dựa vào cửa sổ, luôn xoa đầu gối, mặc chiếc áo cũ kia không?”
Lục Trầm vốn hơi ngửa đầu, lưng tựa vào tường, mắt nhắm lại. Anh nghe thấy câu hỏi của cảnh sát Trần, lông mi khẽ run một cái, chậm rãi mở mắt ra. Mắt anh vẫn đầy tơ máu, nhưng khi nhìn về phía cảnh sát Trần, vẫn giữ được sự cảnh giác và tỉnh táo cơ bản: “Sao vậy?” Giọng anh khàn đi.
Cảnh sát Trần không trả lời ngay, mà lại nhanh chóng liếc bà lão ấy một cái, sau đó động tác có phần vội vã mở túi hồ sơ vẫn luôn kẹp dưới nách. Ngón tay anh linh hoạt lục tìm trong một chồng ảnh, chính xác và rất nhanh rút ra một tấm ảnh đăng ký được giữ gìn rất tốt.
Tấm ảnh đã được ép nhựa, góc cạnh phẳng phiu. Trên đó là một cô gái trẻ, dáng vẻ ngoài hai mươi, như vừa mới tốt nghiệp đại học, nụ cười hướng về ống kính đặc biệt rạng rỡ. Gương mặt này, giống hệt tấm ảnh trên tờ thông báo tìm người mà tôi nhìn thấy ở quán mì.
Cô ấy, là Trần Minh, là cô gái dạy tình nguyện đã mất tích.
“Trần Minh, là vụ mất tích báo ở trấn trước đây, nhà ở quận Lĩnh Sơn, lúc đó đang dạy tình nguyện ở Trương Hưng thôn, trên đường về nhà trong kỳ nghỉ thì mất liên lạc. Là người nhà báo án, bên chúng tôi cũng đang lập hồ sơ điều tra.” Cảnh sát Trần nói rất nhanh, anh vừa nói vừa giơ tấm ảnh lên ngang tầm mắt, ánh mắt di chuyển nhanh chóng giữa tấm ảnh và khuôn mặt của bà lão ở phía xa, “Các anh xem, đặc biệt là khoảng cách giữa hai mắt, độ cong của sống mũi, còn cả độ dày và hình dáng của môi… Khung xương cơ bản của họ rất giống. Chỉ là…” Anh dừng lại một chút, ngữ khí tỏ ra khó tin, “Chỉ là mức độ già đi của bà cụ này quá khoa trương, nếp nhăn hoàn toàn làm méo mó da thịt, cộng thêm thần thái, khí chất khác biệt một trời một vực, thoạt nhìn căn bản không thể liên hệ lại với nhau. Nhưng nếu các anh gạt bỏ những thứ thời gian này… hoặc các anh tưởng tượng xóa đi những dấu vết này cho bà ấy, dùng cốt tướng để đối chiếu thì…”
Anh do dự, như sợ mình quá võ đoán, lại như một lần nữa không dám tin vào phán đoán của mình, “Anh nói xem, có khả năng nào không, bà cụ này, chính là Trần Minh đã mất tích? Chỉ là… chỉ là bà ấy bằng một cách nào đó chúng ta không thể giải thích được, đã già đi trước thời hạn như thế này?”
Tôi nghe lời anh nói, hơi thở khẽ nghẹn lại, ánh mắt cũng lập tức nhìn về phía bà lão ấy. Bà ấy trông ít nhất cũng ngoài tám mươi, tóc hoa râm thưa thớt, đầy mặt đều là nếp nhăn chằng chịt như khe rãnh. Bà ấy không ngừng xoa đầu gối, miệng lẩm bẩm, dường như đang than phiền về chứng đau chân do lạnh vì tuổi già. Nhìn thế nào đi nữa, bà ấy cũng là một bà lão nông thôn bình thường, đã làm lụng cực nhọc trong thôn suốt thời gian dài.
Thế nhưng, khi cảnh sát Trần chỉ ra những đặc điểm xương cốt tinh tế ấy, và đặt tấm ảnh bên cạnh để đối chiếu, một cảm giác lạc lõng kỳ dị lặng lẽ nảy sinh. Tôi không dám nghĩ tiếp nữa, giống như lần đầu tiên nhìn thấy Hứa Viện đã già đi vậy, giống nhau biết bao, ngoài kinh ngạc ra chỉ còn là tiếc nuối.
Ánh mắt của Lục Trầm theo lời kể của cảnh sát Trần, rơi trên mặt bà lão ấy, dừng lại vài giây. Anh không biểu hiện sự kinh ngạc lộ ra ngoài, cũng không lập tức chất vấn, chỉ dùng một ngữ khí mang theo mệt mỏi, gần như tê dại, giữ vững sự kiềm chế: “Cảnh sát Trần, chỉ dựa vào quan sát bằng mắt thường và suy đoán thì không đủ để cấu thành chứng cứ, dù là pháp luật hay quy trình phá án, đều không đúng quy củ. Chúng ta cần chứng cứ xác thực hơn, ví dụ như ADN, vân tay, hoặc vật chứng khác có thể trực tiếp thiết lập liên hệ thân phận. Đợi bên chỗ Hà Sở có kết quả sơ bộ, hoặc viện trợ đến, có thủ đoạn giám định chuyên nghiệp hơn rồi nói sau.” Anh dừng lại, bổ sung, “Tuy nhiên, phát hiện này của anh rất quan trọng. Đợi Hà Sở ra ngoài, anh hãy đem tình hình này kể chi tiết cho ông ấy. Đây có lẽ, cũng là điểm đột phá then chốt của vụ án.”
Cảnh sát Trần nghe xong, gật đầu, thần sắc càng tỏ ra chuyên chú, thậm chí có phần phấn khích. Anh không chỉ quan sát bà lão nghi là “Trần Minh” kia, mà còn tiếp tục lấy ra từng tấm ảnh, cẩn thận lật xem nghiên cứu. Anh không ngừng nhận diện giữa các tấm ảnh và những bà lão già nua trong phòng học.
Lục Trầm không nói nữa, mà nhắm mắt lại lần nữa. Nhưng tôi biết, anh căn bản không hề nghỉ ngơi, toàn bộ ý chí của anh hẳn đều đặt trong đầu. Tôi dựa bên cạnh anh, dõi theo động tĩnh trong phòng học, chú ý thấy ở chỗ bục giảng, Trương Cần Phấn một mình dọn một chiếc ghế đẩu thấp ngồi xuống, lưng dựa dưới bảng đen, đầu cúi xuống, hai tay giao nhau đặt trên đầu gối.
Anh ta không giống Trương Quảng Mậu tròn trịa khéo léo, đến trường liền nhiệt tình chào hỏi cả sân, chạy lên chạy xuống, bận trước bận sau. Ngược lại, anh ta yên lặng một cách lạ thường, lạc lõng với đám đông xung quanh, cố gắng thu mình vào trong mảng bóng tối này, hết sức hạ thấp sự hiện diện của mình.
Anh ta hẳn không biết, chúng tôi đã phát hiện thi thể của Hứa Viện. Cũng khó tưởng tượng, sau khi anh ta biết, liệu có biểu hiện điên cuồng hơn cả Lục Trầm hay không. Nhưng ánh mắt của Lục Trầm, hay nói là từ lúc vừa bước vào ngôi trường này, hẳn đã luôn chú ý tới Trương Cần Phấn. Ánh mắt khi anh mới gặp anh ta, là sự phẫn nộ bị kìm nén đến cực điểm, nếu không phải vì tầng thân phận cảnh sát này, có lẽ anh đã sớm xông tới, dùng thủ đoạn trực tiếp nhất, bạo lực nhất, trút giận lên anh ta rồi.
Từ khi ở lại đây, Lục Trầm không hề nhúc nhích một tấc nào. Anh hẳn đang đợi xem bên chỗ Hà Sở trưởng có tiến triển gì không, đang quan sát động tĩnh của Trương Cần Phấn, đang đợi một sự thật về cái chết của Hứa Viện. Còn về thi thể chúng tôi phát hiện, vẫn chôn trong hố mộ, được phủ tạm một tấm bạt chống thấm, bảo vệ dấu vết hiện trường. Có hai cảnh sát canh giữ ở đó, muốn đợi đường thông rồi để nhà tang lễ của trấn phái người đến chở đi.
Tôi đứng bên cạnh, nhìn Lục Trầm đang nhắm mắt, trong lòng trào lên một cảm xúc phức tạp. Có lẽ là muốn phân tán sự chú ý của anh, cũng có lẽ là muốn bóng gió tìm hiểu về Hứa Viện, tôi chần chừ một chút, mới khẽ mở miệng: “Cảnh sát Lục, Hứa Viện lúc đó là thi đỗ vào trường này sao?”
Lục Trầm nghe xong, cơ thể khẽ cứng lại một thoáng khó nhận ra, qua hai ba giây, anh mới chậm rãi xoay mặt nhìn về phía tôi: “Không phải.” Anh mở miệng, trong ánh mắt có một thoáng hoảng hốt, “Cô ấy giống như cô, là tốt nghiệp đại học sư phạm chính quy, thông qua kỳ thi tuyển thống nhất, vào trường tiểu học công lập trong quận, có biên chế chính thức.” Nói đến đây, anh dừng lại một chút, trong ánh mắt có nỗi đau.
“Đến bên này…” Anh nói rất chậm, mỗi chữ dường như đều được vớt lên từ vũng bùn ký ức, “Là cô ấy tự mình chủ động xin đi, mấy năm đó, có chính sách khuyến khích giáo viên trẻ xuống nông thôn dạy tình nguyện, có thể tính thâm niên, cũng có trợ cấp. Nhưng người đăng ký không nhiều, dù sao ai cũng biết điều kiện ở đây gian khổ.” Anh nhếch mép, mang theo vị đắng, “Cô ấy từ nhỏ đã… hơi chủ nghĩa lý tưởng, xem tin tức, xem phóng sự, nước mắt lại nông, dễ cảm tính. Cô ấy đi vài lần hoạt động cứu trợ do trường tổ chức, cảm thấy ánh mắt trẻ con vùng núi rất sáng, càng cần giáo viên, đặc biệt cần tri thức để thay đổi vận mệnh. Cô ấy cho rằng dạy học trồng người, đặc biệt là ở nơi cần nhất mà dạy học trồng người, là chuyện rất có ý nghĩa, cũng đặc biệt thuần túy.”
Ngữ khí của anh phức tạp, có xót thương, cũng có sợ hãi, “Cha cô ấy là một thầy giáo trung học, tiếng tăm rất tốt, cả đời cần mẫn. Hứa Viện từ nhỏ đã mưa dầm thấm đất, thường nghe chú Hứa kể chuyện thời trẻ xuống nông thôn chi viện giáo dục, tuy khổ, nhưng trong những câu chuyện đó luôn có ánh sáng. Cô ấy có thể… đã kế thừa thứ tình cảm đó, thứ tưởng tượng lãng mạn hóa đó, thậm chí còn nhân lên gấp bội.”
“Cho nên, khi thông báo vận động của trường vừa xuống, cô ấy gần như nghĩ cũng không nghĩ, đã chạy đi trưng cầu ý kiến của chú Hứa. Ông ấy… rất ủng hộ.” Cổ họng Lục Trầm cuộn lên một cái, “Chú Hứa nói, người trẻ nên đi rèn luyện, đi nhìn ngắm những chân trời khác nhau, dùng sức mình làm chút việc thiết thực cho xã hội. Ông ấy còn nói rất nhiều chuyện trải qua năm đó của mình, khích lệ cô ấy. Có được sự ủng hộ của chú Hứa, cô ấy càng kiên định hơn. Tôi là sau này mới biết, ai khuyên cũng vô dụng, mẹ cô ấy lo đến mức ngủ không được, bạn bè cô ấy lại cho rằng cô ấy nghĩ quá đơn giản, tôi…” Anh ngừng lời, hơi thở đột nhiên dồn dập thêm vài phần, dường như đã nuốt ngược câu “Tôi cũng phản đối” suýt nữa buột ra khỏi miệng trở vào, hóa thành một tiếng thở dài nặng nề.
“Vậy cô ấy… và cha cô ấy giống nhau, đều rất phi thường.” Tôi nói khẽ, câu này xuất phát từ đáy lòng. Trong thời đại thực dụng, coi trọng lợi lộc và sự an ổn này, có thể chủ động từ bỏ môi trường tương đối thoải mái và ưu việt, lao về một tương lai chưa biết, đầy gian khổ, chỉ vì một lý tưởng, thứ thuần túy và dũng khí này, quả thực khiến người ta nghiêm trang kính phục, cũng khiến người ta đau lòng.
Lục Trầm không tiếp lời tôi, thậm chí không có bất kỳ phản ứng nào với lời đánh giá của tôi. Anh im lặng, thần sắc trở nên càng nặng nề, càng đau đớn hơn. Qua rất lâu, lâu đến mức tôi tưởng anh sẽ không mở miệng nói về Hứa Viện nữa, anh mới dùng giọng nói gần như không thể nghe thấy, nói ra câu đó, giọng rất nhẹ nhưng lại nặng như đè sập mọi chỗ dựa của anh: “Biết sớm… lúc đó, tôi nên liều mạng ngăn cô ấy lại.”
Lời còn chưa dứt, anh đã xoay đầu sang phía khác, tránh ánh mắt của tôi, giơ tay dùng sức quệt qua gò má. Dưới sắc trời u ám, tôi nhìn thấy khóe mắt đỏ hoe của anh, một tia lệ quang thoáng qua, vô tình bị tôi bắt gặp.